Historia Parafii

HISTORIA PARAFII w LUDŹMIERZU

Parafia Wniebowzięcia NMP w Ludźmierzu jest najstarsza na Podhalu. Wisław, bp krakowski, zezwala wojewodzie krakowskiemu Teodorowi Gryficie wznieść świątynię ku czci Matki Boskiej (1234). Był to czas rozbicia dzielnicowego w Polsce. Książę krakowski i śląski, Henryk Brodaty, nadaje Teodorowi Gryficie przywilej osadzania kolonistów w lasach nad rzekami: Ostrowianka, Biały i Czarny Dunajec, Rogoźnik, Lepietnica oraz w okolicach Szczyrzyca.

W latach 1234-45 istnieje w Ludźmierzu klasztor Cystersów. Najazd Tatarów i stałe zagrożenie ze strony zbójców oraz ciągłe powodzie skłaniają zakon do przeniesienia klasztoru do Szczyrzyca (1245). Niemniej jednak parafią ludźmierską kierują Cystersi aż do XIX wieku (1824). Z kolei parafię Ludźmierz przejmuje diecezja tarnowska, a potem krakowska (1881).

Istnienie kościoła parafialnego w Ludźmierzu w XV wieku potwierdza historyk Jan Długosz. Akta wizytacji biskupich – poczynając od 1566 roku – precyzują dokładnie:

W Ludźmierzu istnieje kościół parafialny Wniebowzięcia NMP. Prawo patronatu posiada opat cysterski, w którego imieniu kieruje parafią jeden z zakonników, za zgodą biskupa krakowskiego. Kościół drewniany, modrzewiowy, gontem kryty, został ufundowany przez Teodora Gryfitę, wojewodę krakowskiego. Posiada on trzy ołtarze. Rocznicę poświęcenia kościoła obchodzi się w niedzielę po Wielkanocy.

W latach 1869-77 powstaje w Ludźmierzu – na miejscu rozebranego modrzewiowego – nowy, murowany, neogotycki kościół istniejący do dziś. Do niego przeniesiono rokokowy ołtarz wielki z łaskami słynącą od wieków figurą MB Ludźmierskiej. To tutaj, przy figurze Matki Boskiej, skupia się religijne życie Podhala. I nie tylko. Przybywa tutaj wielu pielgrzymów z całej Polski, ze Słowacji, z Węgier, ale także z innych krajów i nie tylko europejskich. Przybywają w regiony rozpościerające się u stóp granitowego masywu Tatr, często czynią to wędrując szlakiem św. Jana Pawła II.

Parafia w Ludźmierzu jest znana przede wszystkim dzięki otaczanej od lat kultem Figurze Matki Boskiej Ludźmierskiej – Królowej Podhala wykonanej ok. 1400 roku. To tutaj skupia się od prawie 600 lat życie religijne Podhala. Kilka razy do roku tysiące pielgrzymów przybywają przede wszystkim z Podhala, Spisza i Orawy – regionów rozpościerających się u stóp granitowego masywu Tatr.

Podhale jest głównym regionem turystycznym Polski. Położone w kotlinie tektonicznej leżącej między Tatrami – górami o charakterze alpejskim (wys. max. 2500 m n.p.m.) a Gorcami – znacznie niższym pasmem górskim zbudowanym głównie z piaskowców i łupków. Na Podhalu ukształtowała się odrębna pasterska kultura ludowa górali podhalańskich.

W poł. XIX wieku Podhale i Tatry wzbudziły zainteresowanie naukowe i artystyczne oraz krajoznawcze, co przyczyniło się do rozwoju funkcji wypoczynkowo-turystycznej tego regionu. Sztuka podhalańska znana jest głównie z haftów i z rzeźby na szkle i w drewnie.

Na zachód od Podhala, u stóp południowych zboczy Babiej Góry (1725 m n.p.m.) leży Orawa – kraina historyczna pogranicza polsko-słowackiego. Zamieszkiwana jest przez Orawian – grupę góralską ukształtowaną pod wpływem osadnictwa pasterskiego. Odrębność Orawian zachowała się w elementach stroju ludowego oraz architekturze. Współczesna sztuka ludowa reprezentowana jest przez malarstwo na szkle, snycerkę, rzeźbę, haft i wyroby z metalu.

Spisz jest krainą historyczną leżącą na południowy-wschód od Podhala. Odrębność kultury górali spiskich widoczna jest do dzisiaj w stroju oraz elementach architektury w postaci spichrzów z półkolistym sklepieniem oraz zamkniętych zagród z bogato zdobionymi chałupami. W sztuce ludowej dominuje snycerstwo, tkactwo, hafciarstwo, metaloplastyka oraz rzeźba w drewnie i na szkle.

Cystersi – historia opactwa

Fundację lokalizowano w centrum wsi o nazwie Szczyrzyc na prawym brzegu rzeki Stradomki n.p.m., w obrębie Beskidu Wyspowego. Proces fundacyjny związany z osadzeniem cystersów na Podhalu datuje się na lata 1231-1243. Pierwszą siedzibą zakonników miał być Ludźmierz. Działania związane z osadzeniem ich w tej miejscowości podjął wojewoda krakowski Teodor lub Czader z rodu Gryfitów. Przekazał on na ten cel dobra zgromadzone przed śmiercią.

Prawdopodobnie fundacja w Ludźmierzu powstała w latach 1231-1234 lub 1238-1242. Nie ma pewności co do macierzy opactwa ludźmierskiego. Mówi się o klasztorze w Sulejowie lub Jędrzejowie. Wydaje się, iż mało zachęcająca dla niemieckich zakonników lokalizacja, w jednym z najsłabiej zasiedlonych, odludnych miejsc Polski oraz skromne uposażenie przesądziły o tym, iż ostatecznie placówkę obsadzono zakonnikami przybyłymi z Jędrzejowa. Nie wiadomo też, kiedy konwent objął w posiadanie nową placówkę i jak wyglądały pierwotne zabudowania. Z pewnym prawdopodobieństwem stwierdzić jednak można, iż około roku 1238 cystersi przebywali już w Ludźmierzu. Uposażenie pierwotne stanowiły dobra przekazane przez Teodora, zgromadzone przed jego śmiercią, która nastąpiła ok. 1237 r. Zlokalizowane były one w trzech kluczach majątkowych. Pierwszy stanowiła okolica Ludźmierza. Drugi klucz składał się z włości położonych w okolicach Szczyrzyca. Trzeci kompleks to miejscowości w pobliżu Mogilan. Do uposażenia pierwotnego zaliczyć należy także Bolechowice lezące w okolicach Wieliczki, wsie pod dzisiejszą Dębicą, Latoszyn i Straszęcin – wymienione w 1239 r. na Droginię.

Przyczyny, jakie legły u podstaw fundacji są złożone. Poza oczywistym dewocyjnym charakterem i prywatną inicjatywą Teodora Gryfity widoczne są także względy o szerszym charakterze politycznym, społecznym i gospodarczym. Proces kolonizacji i uaktywnienie gospodarcze ziem karpackich były w kręgu zainteresowań zarówno polskiej, jak i węgierskiej strony. Przynależność państwowa pustkowi górskich była w sferze zainteresowań obu stron. Proces zawłaszczania gospodarczo-osadniczego oraz administracyjnego nasilił się w 1 poł. XIII w. Fundacja cystersów, na równi z fundacją klarysek w Sączu, wzięła udział w szerokiej bezprecedensowej akcji kolonizacyjnej Podhala.

Historia Szkoły w Ludźmierzu https://mbludzm.pl/szkola-w-ludzmierzu/

Ważne wydarzenia w parafii chronologicznie do roku 2000

Ludźmierz, najstarsza parafia na Podhalu, położona nad Czarnym Dunajcem i wpadającymi potokami Rogoźnikiem i Lepietnicą. Parafia obejmuje obecnie trzy wsie: Ludźmierz, Krauszów i Długopole.

• 1234 r. Książę Śląski i Krakowski Henryk Brodaty nadaje tytuł i przywilej zezwalający wojewodzie krakowskiemu Teodorowi z rodu Gryfitów na kolonizowanie terenów nad rzekami Biały i Czarny Dunajec, Rogoźnik, Lepietnica oraz w okolicach Szczyrzyca. Biskup krakowski Wisław zezwala wojewodzie krakowskiemu na fundację kościoła w Ludźmierzu. Teodor Gryfita darowuje Cystersom z Jędrzejowa terytorium zwane Ludźmierz, aby tam zbudowano klasztor.
• ok. 1238 r. Ukończenie budowy kościoła.
• ok. 1245 r. Surowy klimat, powodzie, niesprzyjające usytuowanie klasztoru na pograniczu polsko-węgierskim nękanym przez zbójników oraz wyludnienie poprzez najazdy tatarskie powodują, że opactwo zostaje przeniesione do Szczyrzyca. Kościół ludźmierski pozostaje prepozyturą zakonną i pełni obowiązki parafialne.
• ok. 1400 r. Powstaje figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem wykonana przez nieznanego artystę z tzw. szkoły spisko-sądeckiej wg legendy jako wotum dziękczynne kupca węgierskiego za uratowanie przed utopieniem w okolicznych bagnach.
• ok. 1565 r. Najstarszy zachowany zapis wizytacji parafii w Ludźmierzu.
• 1608 r. Wizytacja archidiakona sądeckiego Januszkowskiego.
• ok. 1727 r. Benedykt Kmita zakłada Bractwo Świętego Szkaplerza.
• 1728 r. Wizytacja parafii ludźmierskiej.
• 1765 r. Wizytacja dziekana Jakuba Zaskalskiego – pierwsza historycznie pewna wzmianka o cudownym wizerunku Matki Boskiej.
• 1776 r. Figura Matki Boskiej Ludźmierskiej przeniesiona z ołtarza bocznego do głównego.
• 1794 r. Rząd austriacki odbiera Cystersom ziemię na terenie parafii Ludźmierz.
• 1796 r. Pożar niszczy drewniany klasztor cysterski.
• 1805 r. W kolejnym pożarze zostaje zniszczona plebania.
• 1815 r. Dobra zakonne w Ludźmierzu zakupuje Emanuel Homolacs (właściciel Kuźnic) od skarbu austriackiego.
• 1824 r. Cystersi opuszczają parafię ludźmierską, która odtąd podlegać będzie biskupowi tarnowskiemu.
• 1869-1877r. Na miejscu rozebranego starego kościoła drewnianego powstaje nowy, murowany kościół neogotycki, do którego zostaje przeniesiony rokokowy ołtarz wraz z cudowną figurą, organy, 2 dzwony, chrzcielnica i sygnaturka.
• 1881 r. Ludźmierz wraca do diecezji krakowskiej.
• 1890 r. Kardynał Albin Dunajewski konsekruje nowy kościół, dla którego wyjednano w Stolicy Apostolskiej odpusty specjalne na siedem uroczystości maryjnych. Wokół kościoła powstaje Droga Krzyżowa.
• 1926 r. Powstaje Litania Podhalańska – Wiktor Ignacy Gutowski
• 1926 r. Powstaje wojskowa parafia w Bielsku-Białej pod wezwaniem Matki Boskiej Ludźmierskiej. Obejmuje powiaty: Bielsko-Biała, Żywiec, Oświęcim, Wadowice, Maków Podhalański. W kościele garnizonowym umieszczona kopia Figury Królowej Podhala.
• 1934 r. Uroczyste obchody 700-lecia parafii ludźmierskiej z udziałem arcybiskupa Metropolity Krakowskiego Księcia Adama Sapiehy.
• 1937 r. Średniowieczna figura MB Niepokalanej, która do 1776 roku znajduje się w ołtarzu głównym, zostaje oddana w depozyt Muzeum Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
• 1938 r. Pierwszy, Trzeci i Czwarty Pułk Strzelców Podhalańskich składa jako wotum odznaki pułkowe w ludźmierskim kościele. Obraz Matki Boskiej Ludźmierskiej w Szczawie staje się obiektem kultu partyzantów z I Pułku Strzelców Podhalańskich AK.
• 1953 r. W Chicago powstaje Klub Parafii Ludźmierz pod opieką Królowej Podhala.
• 15 sierpnia 1963 r. Ks. proboszcz Leonard Harędziński doprowadza do koronacji figury Matki Boskiej Ludźmierskiej koronami papieskimi. Uroczystości przewodniczy Prymas Polski Kardynał Stefan Wyszyński. Biskup Karol Wojtyła chwyta spadające berło Matki Bożej.
• 1971 r. Rogoźnik zostaje samodzielną parafią (do parafii przynależy nadal Krauszów i Długopole).
• 1979 r. W Chicago powstaje Koło Ludźmierz Związku Podhalan w Ameryce Północnej pod patronatem Matki Boskiej Ludźmierskiej.
• 8 czerwca 1979 r. Papież Jan Paweł II odprawia na płycie lotniska w Nowym Targu mszę św. Na ołtarzu polowym umieszczona zostaje figura Gaździny Podhala.
• 1981 r. W Munster w USA w klasztorze polskich Karmelitów Bosych powstaje Kaplica Podhalańska z kopią cudownej figury Ludźmierskiej Panienki.
• 19 marca 1983 r. Kradzież z kościoła w Ludźmierzu złotych koron, berła i wotów Matki Boskiej Ludźmierskiej.
• 22 czerwca 1983 r. Jan Paweł II poświęca na Błoniach krakowskich nowe insygnia dla cudownej figury.
• 15 sierpnia 1983 r. Kardynał Franciszek Macharski rekoronuje statuę Gaździny Podhala.
• 1987 r. Z okazji Roku Maryjnego 300 poświęconych kopii figury Matki Boskiej Ludźmierskiej nawiedza rodziny z Podhala, Spisza i Orawy.
• 15 sierpnia 1988 r. Obchody 25-lecia koronacji cudownej figury.
• 1989 r. Relikwie bł. Urszuli Ledóchowskiej (cudownie zachowane całe ciało), powracając z Rzymu do Polski, nawiedzają Sanktuarium Matki Boskiej Ludźmierskiej.
• 1990 r. Ukończenie budowy ołtarza polowego, krużganków i stacji Drogi Krzyżowej
• 26 września 1992 r. Prawykonanie „Nieszporów Ludźmierskich” w kościele ludźmierskim. Do słów Leszka Aleksandra Moczulskiego muzykę skomponował pochodzący z Nowego Targu Jan Kanty Pawluśkiewicz. Śpiewali znakomici soliści: Hanna Banaszak, Beata Rybotycka, Elżbieta Towarnicka, Grzegorz Turnau, Jacek Wójcicki, Zbigniew Wodecki. Solistom towarzyszyła Młodzieżowa Orkiestra Filharmonii Krakowskiej pod dyrekcją Rafała Jacka Delekty i chór „Organum” Bogusława Grzybka.
• 1994 r. Poświęcenie i zainstalowanie nowych dzwonów ufundowanych przez Polonię.
• 1996 r. Dokończenie budowy Domu Pielgrzyma.
• 7 czerwca 1997 r. Wizyta papieża – św. Jana Pawła II w Ludźmierzu (V pielgrzymka Papieża-Polaka do Ojczyzny). Modlitwa Różańcowa z Ojcem Świętym na ołtarzu polowym.
• 15 sierpnia 2000 r. Poświęcenie Maryjnego Ogrodu Różańcowego z kapliczkami do których rzeźby przedstawiające poszczególne tajemnice różańcowe wykonali Marek Blejarski z Jarosławia i Jacek Osadczuk z Ustrzyk Dolnych w białym marmurze z Mielca.

Wydarzenia współczesne od roku 2000 https://mbludzm.pl/wydarzenia-w-parafii-od-roku-2000/