9 lipca w Domu Podhalan w Ludźmierzu, za remontowanym mostem odbyło się kolejne 16 już spotkanie ze Słowem. Tym razem poznaliśmy bliżej i posłuchaliśmy utworów niezapomnianej góralskiej poetki z Raby Wyżnej, która przed niemal 2 miesiącami odeszła do Domu Ojca WANDY CZUBERNATOWEJ. Za relację dziękujemy Janowi Głąbińskiemu.
Podhale straciło jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci regionalnej kultury. Zmarła Wanda Czubernatowa – poetka, autorka tekstów, działaczka społeczna i wieloletnia współtwórczyni góralskiego świata słowa. Miała 88 lat. 14 maja, w Rabie Wyżnej odbyły się uroczystości pogrzebowe artystki.
Dla wielu mieszkańców Podhala była kimś więcej niż poetką. Wanda Czubernatowa przez lata stała się symbolem autentycznej kultury góralskiej – tej zakorzenionej w codziennym życiu, gwarze, humorze i podhalańskiej filozofii patrzenia na świat. Mieszkała i tworzyła w Rabie Wyżnej, z którą związana była praktycznie przez całe życie.
Nazywano ją „góralską Safoną”. Pisała zarówno gwarą podhalańską, jak i językiem literackim. Wydała wiele tomików poezji, publikowała także w antologiach i czasopismach. Wśród jej najbardziej znanych książek znalazły się m.in. „Ugwarzanie w cornyj izbie”, „Góralski brzuch”, „Kot niebieski”, „Anioła naszego powszedniego…” czy „Góralskie jadło na co dzień i od święta”.
Szczególne miejsce w jej życiu zajmowała przyjaźń z ks. prof. Józefem Tischnerem. To właśnie Wanda Czubernatowa była jedną z osób najbliższych filozofowi z Łopusznej. Ich korespondencja została później wydana w książce „Wieści ze słuchanicy”. Ks. Tischner wielokrotnie przywoływał także jej anegdoty i poczucie humoru.
Ogromny wpływ wywarła również na podhalański kabaret. Od początku lat 90. pisała teksty dla legendarnego góralskiego kabaretu Truteń. Jego członkowie nazywali ją swoją „matką chrzestną”. Jej humor – czasem złośliwy, czasem przewrotny, ale zawsze mocno osadzony w podhalańskiej rzeczywistości – stał się jednym z elementów rozpoznawalnych regionalnej sceny.
Za działalność literacką i społeczną była wielokrotnie nagradzana. Otrzymała m.in. Nagrodę im. Oskara Kolberga za całokształt twórczości, odznakę „Zasłużony dla Kultury Polskiej” oraz Nagrodę Literacką im. Jana Pocka. Należała również do Stowarzyszenia Twórców Ludowych.
Śmierć Wandy Czubernatowej dla wielu mieszkańców regionu oznacza zamknięcie pewnej epoki podhalańskiej kultury. Jej twórczość przez lata trafiała nie tylko do czytelników, ale także do młodych recytatorów uczących się gwary i regionalnej tradycji.
***
W Instytucie, 9 lipca sylwetkę W. Czubernatowej przedstawiła w bardzo ciekawy sposób prof. Anna Mlekodaj, która jest pomysłodawczynią ludźmierskich Spotkań ze Słowem. – Wanda Czubernatowa była postacią niezwykle ciepłą, serdeczną, która miała szacunek do rodziców, w ogóle do drugiego człowieka. Potrafiła zaczarować słowem aktorów, kapłanów. Przyjaźniła się z ks. prof. Józefem Tischnerem – opowiadała prof. Mlekodaj. – Ale i pracowała w Milicji Obywatelskiej jako sekretarka. Oczywiście wyleciała stamtąd z wielkim hukiem, bo jednej z sióstr zakonnych wydała dowód osobisty, który miała przekazać właścicielce. A ta nie dotarła do urzędu, bo była chora – wspominała pani profesor.
Podczas 16. Spotkania ze Słowem ze sceny Instytutu Dziedzictwa Niematerialnego Ludów Karpackich w Ludźmierzu wybrzmiały wybrane utwory poetyckie i fragmenty prozy W. Czubernatowej w interpretacji aktorów amatorów – w większości byli to górale z okolicznych miejscowości, na czele z Marcinem Kudasikiem z Nowego Targu. Było oczywiście śmiesznie, ale i nastrojowo.
Jak zawsze, oprawę muzyczną zapewnił zespół Podhalanie, a wszystkim za obecność i przygotowanie podziękowała Barbara Kwak, prezes ludźmierskiego oddziału Związku Podhalan. Aktorzy sprawili niespodziankę publiczności, gdyż na koniec rozdali widzom wybrane utwory W. Czubernatowej.
Wanda Czubernatowa zmarła w maju br. Pochodziła z Raby Wyżnej, była działaczką kultury, konferansjerką ogólnopolskich przeglądów oraz współzałożycielką Kabaretu „Truteń”. Debiutowała na łamach polonijnego czasopisma „Tatrzański Orzeł”, którego archiwum znajduje się w ludźmierskim instytucie. Była wielokrotnie nagradzana i wyróżniana w konkursach poetyckich. Jedna z anegdot mówi, że ks. prof. Tischner powiedział, iż poetka nie może brać już udziału w Konkursie Poezji Religijnej w Ludźmierzu, bo będzie go ciągle wygrywać. Duchowny zaproponował, by zasiadała zawsze w jury.
Za działalność kulturalną i społeczną została uhonorowana Nagrodą Ministra Kultury i Sztuki im. Oskara Kolberga za całokształt twórczości, odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej” oraz Nagrodą Literacką im. Jana Pocka. Miała świetny kontakt z ludźmi, którzy współtworzyli przestrzeń kulturalną w Polsce po 1989 roku.
***
Przy okazji ujawniono, że 8 czerwca w Operze Krakowskiej odbyła się uroczysta gala z okazji Święta Małopolski. W trakcie uroczystości wręczono odznaczenia honorowe dla osób oraz instytucji szczególnie zasłużonych dla naszego regionu, w tym Nagrodę Województwa Małopolskiego im. Romana Reinfussa, którą odebrała, współpracująca z Małopolskim Centrum Kultury SOKÓŁ, prof. Anna Mlekodaj. Gratulujemy Pani Profesor.
Anna Mlekodaj
Dr hab. nauk humanistycznych, profesor nadzwyczajny, absolwentka filologii polskiej UJ, doktorat na podstawie dysertacji pt. „Literackie warianty bajki ludowej w świetle tekstologii folklorystycznej” (2004), habilitacja na podstawie całokształtu dorobku naukowo-dydaktycznego oraz książki pt. „Kwietno Pani. O gwarowej poezji Podhala w ujęciu kulturowym” (2016). Obszar zainteresowań badawczych obejmuje literaturę i kulturę Podtatrza, w aspekcie literaturoznawczym, językowym, medioznawczym i edukacyjnym.
Autorka monografii poświęconej gwarowej poezji Podhala, kilku znaczących antologii poezji i prozy, a także ponad 80 artykułów naukowych, w większości poświęconych kulturze i literaturze Podtatrza w rozmaitych aspektach jej funkcjonowania, od tradycyjnego folkloru, przez zagadnienia związane z transmisją dziedzictwa kulturowego, po internetową manifestację góralskiej współczesności.
